Een erfenis van de erfgooiers terug in de Vesting.
LANTGOYERS, STIEFKINDEREN VAN NAARDEN.
Over het erfgooiersbezit (1) aan Gooise bossen, heiden en weiden is reeds veel geschreven. (2) Over de oorspronkelijke bewoners, de erfgooiers, weinig. Hun grond en grondrechten stonden steeds bloot aan aanvallen van buitenstaanders en de 'overheid' (3) Zolang Naarden de werkelijke Gooise hoofdstad was, benadeelde dit stadje de belangen van de omliggende dorpen. Hoewel het bestuurscollege daartoe niet was gerechtigd, verkocht het meentgrond (geen bezit van het stadje) en persoonsgebonden schaarrecht (4) aan zijn poorters. Ook een aantal aan landgoederen gebonden hofsteden verkreeg op deze wijze schaarrecht. De oudste Naardense lijst van schaargerechtigden bestond voor een groot deel uit burgers, die geen erfgooier waren. Leden van het stadsbestuur bezaten vaak ambtshalve schaarrecht, maar van oorsprong stamden ze niet af van erfgooiers. Slechts weinig grote vestingboerderijen waren tot het begin van de 19e eeuw in handen van Naardense erfgooiers.
Ondanks dit alles, had het vestingstadje een grote vinger in de pap binnen het bestuur van de Marke 'Stad en Lande van Gooiland'. Genoemde marke organisatie van de gerechtigden, waarin alleen vertegenwoordigers zaten van de stads- en de dorpsbestuurders. Logisch dus dat het stadsbelang vaak tegenovergesteld was aan de agrarische belangen van de erfgooiers.
In 1650 kwam er een formele scheiding tussen stads- en dorpsbestuur enerzijds en de 'erfgooiers vertegenwoordigers' anderzijds. Het reilen en zeilen van 'Stad en Lande' werd sindsdien vastgelegd in een eigen resolutieboek, dit was het begin van het erfgooiersarchief. Toch bleef men nog zeer veel zuivere erfgooierszaken vermelden in de oudrechtelijke kohieren van de stads- en dorpsbesturen. Het archief van Stad en Lande werd tot ca. 1912 bewaard in het stadhuis van Naarden.
EIGEN BAAS IN GEMEENLANDSHUIS.
Na de aanleg van de spoorlijn door het Gooi kwamen de erfgooiers helemaal in de knel. Hun zogenaamde vertegenwoordigers misbruikten hun functies. Vooral de burgemeesters van de opkomende forenzengemeenten Hilversum en Bussum. Zij dienden meer het belang van de rijke nieuwkomers dan van de arme autochtone bevolking. Deze verstrengeling van tegengestelde bestuursfuncties leidde rond 1900 tot grote moeilijkheden. de burgemeester van Blaricum riep zelfs de hulp in van militairen. een van hen schoot, zonder noodzaak, een 22-jarige erfgooier dood. Pas na deze tragische gebeurtenis greep de regering in. In 1912 werd het eeuwenoude instituut middels de erfgooierswet hervormd. De Gooise burgemeesters bleven in het bestuur, maar voorzitter Luden was onafhankelijk van de Gooise gemeenten. Het nieuwe dagelijkse bestuur verhuisde in 1917 met het eeuwenoude archief naar het Gemeenlandshuis te Hilversum. (ter plaatse ligt nu het T.V. Mediapark) Sinds die tijd breidde het archief zich jaarlijks uit. Niet alleen met stukken betreffende de ledenadministratie, maar vooral ook met landbouwkundige dossiers. Stad en Lande hield zich namelijk hoofdzakelijk bezig met het beheren van de heide, meenten en het behartigen van agrarische belangen.
SCHATZOEKEN.
Ooit zochten velen in de oude Gooise boeken naar geldelijk gewin. Sinds het bestaan van Stad en Lande ondernamen allerlei families pogingen om als erfgerechtigde erkend te worden. Middeleeuwse bronnen ontbreken hierover. Wel kreeg het middeleeuwse zustersklooster schaarrecht. Verder zijn er aanvragen bekend vanaf het begin van de 17e eeuw. Steeds ging zo'n aanvraag gepaard met overlegging van afstammingsbewijzen. Ook op andere wijze wilden zelfs rijke Amsterdamse patriciers een graantje meepikken. Niet tevreden met hun rijkdom, probeerden ze de arme plattelanders in hun rechten aan te tasten. Een schoolvoorbeeld hiervan was Francois Hinlopen van het landgoed Oud Bussem. (5)
In de dertiger jaren gaf Stad en Lande een genealoog de opdracht om stambomen van de erfgooiers samen te stellen. Deze lijsten, beginnend omstreeks 1700, waren het bewijs van lidmaatschap. Niet iedereen was alleen uit op het recht van gemeenschappelijk grondgebruik. Een ware rage ontstond begin 1930. Door de verkoop van de heide, ter stichting van het Gooisch Natuurreservaat, kregen de erfgooiers ieder een erfdeel. Hierbij deed zich een groot schandaal voor. Armlastige erven, die steun trokken, werden gekort op hun uitkering. De villa's rond het natuurreservaat stegen echter flink in waarde. Vele Gooise inwoners namen een genealoog in de arm en zo begon het schatzoeken in de oude boeken. Het aantal leden van 2122 in 1930, was in 1933 gestegen tot 2972. Er waren families, die de handen samen ineen sloegen. Vijfentwintig verre familieleden met de naam Post betaalden gezamelijk een fors bedrag aan een genealoog. Het was teversgeefs, hun aanvraag werd afgewezen. Kort geleden bleek, na een oppervlakkig onderzoekje, dat de genealoog fouten had gemaakt. De familie liep mogelijk in 1933 ten onrechte 25 x f 566.- mis. Ook bij de opheffingsuitverkoop , in de jaren zeventig, konden hun kinderen en kleinkinderen naar de ruim f 5.500.- fluiten.
ARBEID ADELT.
Tijdens de opheffing van erfgooiers-vereniging, droeg het bestuur het archief over aan de daartoe opgerichte 'Stad en Lande Stichting'. Alleen de gemeente Huizen bleek bereid dit archief te herbergen. Jaren later wilde de gemeente Naarden de historische verpichtingen toch nakomen. Ook het bestuur van de Stichting vond het Naarder Stadsarchief deze erfenis van Stad en Lande waardig. September 1993 verhuisde het archief van de gerechtigden naar het Stadsarchief.
Door de verhuizing is dit eeuwenoude archief beter toegankelijk geworden. De laatste jaren is genealogisch- of familieonderzoek een verbreide hobby geworden. Erfgooiersfamilies kunnen in het Stad en Lande Archief een kant-en-klare afstammingslijst vinden. (volgens de mannelijke lijn) De lijsten beginnen bij een stamvader uit het begin van de 18e eeuw. Ze zijn niet altijd foutloos. Zoals eerder gesteld, zijn de lijsten opgemaakt omstreeks 1930. Alleen al van het kleine dorp Blaricum staan 61 Blaricumse families te boek. Van de 31 families uit Naarden, stammen slechts weinigen af van oorspronkelijke 18e eeuwse Naarders.
Veel amateurgenealogen hopen in stilte af te stammen van de een of andere adelijke Hans. Het aantal fantasie familiewapens neemt dan ook een hoge vlucht. Wie dit zoekt kan beter niet in de erfgooierspapieren snuffelen. Erfgooiers zijn hardwerkende brave lieden geweest en hebben gelukkig nooit een roofridder als voorvader gehad.
______________
1) De Gooise Marke bestond tot 1840 uit vruchtgebuik van een groot deel van Gooiland. Nadat Domeinen hiervan een gedeelte in bezit nam, werd het overgebleven deel eigendom van de Marke 'Stad en Lande van Gooiland'.
2) Boeken te beginnen met notaris A. Perk 'Verslag omtrent de oorsprong en den aard der gebruikregten op heiden en weiden in Gooiland' (1842) en eindigend met Dr. A.C.J. de Vrankrijker 'Stad en Lande van Gooiland' (1968)
3)'Autoriteiten tegen erfgooiers' by Mr. J.A. de Ranitz (1906)
4) 'Stad en Lande van Gooiland' by Dr. A.C.J. de Vrankrijker (1968)
5) Proces tussen Stad en Lande van Gooiland en Francois Hinlopen. (1711-1713)
F.J.J. de Gooijer 08-07-2004
Over het erfgooiersbezit (1) aan Gooise bossen, heiden en weiden is reeds veel geschreven. (2) Over de oorspronkelijke bewoners, de erfgooiers, weinig. Hun grond en grondrechten stonden steeds bloot aan aanvallen van buitenstaanders en de 'overheid' (3) Zolang Naarden de werkelijke Gooise hoofdstad was, benadeelde dit stadje de belangen van de omliggende dorpen. Hoewel het bestuurscollege daartoe niet was gerechtigd, verkocht het meentgrond (geen bezit van het stadje) en persoonsgebonden schaarrecht (4) aan zijn poorters. Ook een aantal aan landgoederen gebonden hofsteden verkreeg op deze wijze schaarrecht. De oudste Naardense lijst van schaargerechtigden bestond voor een groot deel uit burgers, die geen erfgooier waren. Leden van het stadsbestuur bezaten vaak ambtshalve schaarrecht, maar van oorsprong stamden ze niet af van erfgooiers. Slechts weinig grote vestingboerderijen waren tot het begin van de 19e eeuw in handen van Naardense erfgooiers.
Ondanks dit alles, had het vestingstadje een grote vinger in de pap binnen het bestuur van de Marke 'Stad en Lande van Gooiland'. Genoemde marke organisatie van de gerechtigden, waarin alleen vertegenwoordigers zaten van de stads- en de dorpsbestuurders. Logisch dus dat het stadsbelang vaak tegenovergesteld was aan de agrarische belangen van de erfgooiers.
In 1650 kwam er een formele scheiding tussen stads- en dorpsbestuur enerzijds en de 'erfgooiers vertegenwoordigers' anderzijds. Het reilen en zeilen van 'Stad en Lande' werd sindsdien vastgelegd in een eigen resolutieboek, dit was het begin van het erfgooiersarchief. Toch bleef men nog zeer veel zuivere erfgooierszaken vermelden in de oudrechtelijke kohieren van de stads- en dorpsbesturen. Het archief van Stad en Lande werd tot ca. 1912 bewaard in het stadhuis van Naarden.
EIGEN BAAS IN GEMEENLANDSHUIS.
Na de aanleg van de spoorlijn door het Gooi kwamen de erfgooiers helemaal in de knel. Hun zogenaamde vertegenwoordigers misbruikten hun functies. Vooral de burgemeesters van de opkomende forenzengemeenten Hilversum en Bussum. Zij dienden meer het belang van de rijke nieuwkomers dan van de arme autochtone bevolking. Deze verstrengeling van tegengestelde bestuursfuncties leidde rond 1900 tot grote moeilijkheden. de burgemeester van Blaricum riep zelfs de hulp in van militairen. een van hen schoot, zonder noodzaak, een 22-jarige erfgooier dood. Pas na deze tragische gebeurtenis greep de regering in. In 1912 werd het eeuwenoude instituut middels de erfgooierswet hervormd. De Gooise burgemeesters bleven in het bestuur, maar voorzitter Luden was onafhankelijk van de Gooise gemeenten. Het nieuwe dagelijkse bestuur verhuisde in 1917 met het eeuwenoude archief naar het Gemeenlandshuis te Hilversum. (ter plaatse ligt nu het T.V. Mediapark) Sinds die tijd breidde het archief zich jaarlijks uit. Niet alleen met stukken betreffende de ledenadministratie, maar vooral ook met landbouwkundige dossiers. Stad en Lande hield zich namelijk hoofdzakelijk bezig met het beheren van de heide, meenten en het behartigen van agrarische belangen.
SCHATZOEKEN.
Ooit zochten velen in de oude Gooise boeken naar geldelijk gewin. Sinds het bestaan van Stad en Lande ondernamen allerlei families pogingen om als erfgerechtigde erkend te worden. Middeleeuwse bronnen ontbreken hierover. Wel kreeg het middeleeuwse zustersklooster schaarrecht. Verder zijn er aanvragen bekend vanaf het begin van de 17e eeuw. Steeds ging zo'n aanvraag gepaard met overlegging van afstammingsbewijzen. Ook op andere wijze wilden zelfs rijke Amsterdamse patriciers een graantje meepikken. Niet tevreden met hun rijkdom, probeerden ze de arme plattelanders in hun rechten aan te tasten. Een schoolvoorbeeld hiervan was Francois Hinlopen van het landgoed Oud Bussem. (5)
In de dertiger jaren gaf Stad en Lande een genealoog de opdracht om stambomen van de erfgooiers samen te stellen. Deze lijsten, beginnend omstreeks 1700, waren het bewijs van lidmaatschap. Niet iedereen was alleen uit op het recht van gemeenschappelijk grondgebruik. Een ware rage ontstond begin 1930. Door de verkoop van de heide, ter stichting van het Gooisch Natuurreservaat, kregen de erfgooiers ieder een erfdeel. Hierbij deed zich een groot schandaal voor. Armlastige erven, die steun trokken, werden gekort op hun uitkering. De villa's rond het natuurreservaat stegen echter flink in waarde. Vele Gooise inwoners namen een genealoog in de arm en zo begon het schatzoeken in de oude boeken. Het aantal leden van 2122 in 1930, was in 1933 gestegen tot 2972. Er waren families, die de handen samen ineen sloegen. Vijfentwintig verre familieleden met de naam Post betaalden gezamelijk een fors bedrag aan een genealoog. Het was teversgeefs, hun aanvraag werd afgewezen. Kort geleden bleek, na een oppervlakkig onderzoekje, dat de genealoog fouten had gemaakt. De familie liep mogelijk in 1933 ten onrechte 25 x f 566.- mis. Ook bij de opheffingsuitverkoop , in de jaren zeventig, konden hun kinderen en kleinkinderen naar de ruim f 5.500.- fluiten.
ARBEID ADELT.
Tijdens de opheffing van erfgooiers-vereniging, droeg het bestuur het archief over aan de daartoe opgerichte 'Stad en Lande Stichting'. Alleen de gemeente Huizen bleek bereid dit archief te herbergen. Jaren later wilde de gemeente Naarden de historische verpichtingen toch nakomen. Ook het bestuur van de Stichting vond het Naarder Stadsarchief deze erfenis van Stad en Lande waardig. September 1993 verhuisde het archief van de gerechtigden naar het Stadsarchief.
Door de verhuizing is dit eeuwenoude archief beter toegankelijk geworden. De laatste jaren is genealogisch- of familieonderzoek een verbreide hobby geworden. Erfgooiersfamilies kunnen in het Stad en Lande Archief een kant-en-klare afstammingslijst vinden. (volgens de mannelijke lijn) De lijsten beginnen bij een stamvader uit het begin van de 18e eeuw. Ze zijn niet altijd foutloos. Zoals eerder gesteld, zijn de lijsten opgemaakt omstreeks 1930. Alleen al van het kleine dorp Blaricum staan 61 Blaricumse families te boek. Van de 31 families uit Naarden, stammen slechts weinigen af van oorspronkelijke 18e eeuwse Naarders.
Veel amateurgenealogen hopen in stilte af te stammen van de een of andere adelijke Hans. Het aantal fantasie familiewapens neemt dan ook een hoge vlucht. Wie dit zoekt kan beter niet in de erfgooierspapieren snuffelen. Erfgooiers zijn hardwerkende brave lieden geweest en hebben gelukkig nooit een roofridder als voorvader gehad.
______________
1) De Gooise Marke bestond tot 1840 uit vruchtgebuik van een groot deel van Gooiland. Nadat Domeinen hiervan een gedeelte in bezit nam, werd het overgebleven deel eigendom van de Marke 'Stad en Lande van Gooiland'.
2) Boeken te beginnen met notaris A. Perk 'Verslag omtrent de oorsprong en den aard der gebruikregten op heiden en weiden in Gooiland' (1842) en eindigend met Dr. A.C.J. de Vrankrijker 'Stad en Lande van Gooiland' (1968)
3)'Autoriteiten tegen erfgooiers' by Mr. J.A. de Ranitz (1906)
4) 'Stad en Lande van Gooiland' by Dr. A.C.J. de Vrankrijker (1968)
5) Proces tussen Stad en Lande van Gooiland en Francois Hinlopen. (1711-1713)
F.J.J. de Gooijer 08-07-2004
0 Comments:
Post a Comment
<< Home